– nan manjamba ka ruang godang.
– umpamo babilang rasolah cukuik.
– senteang nan ka dibilai.
. Sakian dulu dari ambo...
Maklum pulang boleh data.
– dijangkau izin nan bolun.
Jadi, tapaso dinanti jatuah dari tampuak .
sakian sambah di pulangkan ka bokeh datuak.
senteng nan makanan bilai.
nak kami sisiak dari siko.
sonang rasonyo di kiro-kiro.
masak dituai basamo-samo.
turuk dek Datuak basamo-samo.
Aneka Pasombahan makan ini merupakan kumpulan pasimbahan makan/hidangan katingah yang di edit dari berbagai sumber sebagaimana tertera pada setiap bagian/judul tulisan ini.
Seiring dengan ucapan terima kasih kepada semua narasumber, diharapkan kehadiran kumpulan tulisan ini kiranya bermanfaat terutama bagi anggota kelompok basurah adat untuk dapat lebih memudahkan dalam rangka penguasaan/pengkayaan materi pasambahan makan/hidangan katingah, bagitu juga bagi para peminat/ relawan pelestari nilai adat Budaya Minangkabau.
BATIMBANG TANDO.
Lah sampai dek datuak.
Dek sombah lah tibo dari datuak
,ta unjuak ka ambo
taserak ka nan rami,
tatabua muko kito nan basamo,
kok bunyi lah kadongaran
,rupo diliek kan lah nyato.
Tapi ..sumantang pun baitu
dek pipik indak lah sa ikua
,dek jaguang ndak lah sabatang,
lingkuang balingkuang kato adat ,
kini dek maluang ka limbago ,
dek disitu tompek alua
,nak bamain kato pusoko
nak babenta adat di sanan
,andai kalalu jo kiasan
,rundiang ka tibo jo balobeh
,di patuk juo kasudahannyo
,baumpamo bungo kombang tuak ,
cemong jo rono bamukosuk
tontu ka buah alamatnyo
.tarago datuk mananti sakutiko ,
ambo batinggang lai dalam adat
sipat mananti malah datuak.
Datuak......
Sapanjang kato nan mandatang pado kami
adolah kato nan sabonanyo,
dek adat lai saundiko,
malin lai saugamo,
kok talalai trago baukua,
talambek trago baiyo
ampun jo mooh ambo pintak
izin jo rela dari datuak.
Di lanjut nyo dek si pokok baliak....
Sapanjang kato datuak cako
nan ka jadi sauk saponyo
pihak kami si pangkalan..,
a'uzubillah kami di sinyak
bismillah datuak di situ ,
BISMILLAHIRROHMAANIRROHIIM.
(mulailah urang urangko makan)
Datua.......k.....
.maimbau pulo kami pado datuak,
adopun sombah nan kami imbauan
pado datuak
kotu sakatiko iko kini
naknyo salamat samparono minum makan
, makanlah kue di poriang,
minumlah aia di galeh ka ubek podeh
sudah makan.
sakian sajo buni darikami
sombah tapulang pado datuak.
Di jawab dek datuak nan datang...
Sapanjang kato datuak itu..
.nan ka jadi sauk jo saponyo
pihak kami nan mandatang .
..pandang dek datuak kato adat...
irik batali kan lah biaso..j
injiang batampuak baitu pulo,
mak olum pulang pado datuak .
Nan kajadi sauk saponyo ..
nak irik batali jinjiang nak nyo batampuak
bismillah kami disinyak
bismillah pulo datuak di situ......
Datuak.......(ambo tuak :pihak padusi).
Di jawab dek nan datang.....
Datua....datuak.....datuak....
Sungguah pun datuak surang
baduo nan taimbau,
pangulu adat dalam jorong
,sondi andiko dalam kampuang ,
nan mamogang ulu jo tangkai,
nan manjinjiang tampuak buah,
enggeran silang jo salisiah,
Siddiak manyidiak dalam adat,
jauah hari lah samparono.
Nan umpamo kayu godang tuak.
Baurek limbago motan.
Babatang alua jo patuk.
Badahan barih jo balobeh.
Babungo rimbun jo adat.
Babuah kato nan bona.
Dahan rompak daun nyo rimbun
tompek batoduah kahujanan
,bokeh balinduang kapanasan ,
duduak motan pokat bauni
bokeh ulayat tompek tumbuah.
Datuak........
sapanjang kato datuak cako
nan talewa pado kami,
Olah di pa io patidoan,
lah di ukua pajangko an,
lah dapek kato nan saukua ,
rundiang nan sasuai
ka panjawab rundiang datuak,
Nan jadi ujuang rundiang datuak
nan ta adok pado diri kami ,
cupak bak tibo di labuan
batimbang batando jadi
bataiak omeh di pao
taiak omeh timbangan bona,
tando sa ujudan kato ,
lah tibo di jugalo tuang,
lah osah ka limbago
lah tibo dimuko datuak
,lah tampak lelo jo ruponyo
singkek sombah sakian sajo,
nak buni kami dari datuak
,kan baitu jato datuak cako....
ALUA MINTAK TURUN.
Datuak.....
Mulonyo datuak kami imabau
sobabnyo datuak kami tuntuk
pado kotu iko kini
iyo bak andai kato bida
luak agam jo limo puluah
tanah data luak nan tuo,
kalau basiang di nan tumbuah,
manimbang ateh nan ado ,
tumbuah sarupo iko kini
olah salamat samparono tuak
tando lah salamat du'a usholli lah babaco ,
du'a Arab lah batampuang
,lua nan dari pado itu tuak
iyo ba andai kato bida lai dalam adat juo
" pucuak bulek salero kuniang
jatuah talayang ka tompek nyo
, ulemu olah samo kito kanduang
untuak padoman nan ka tibo
samo ba ama sajo leh kito
dek kato yo baitu
dek lah salamat samparono
sapokat kami nan mandatang
iyo nak togak turu tanggo ,
lopeh nan dari kampuang datuak
nak manjalang tompek nan daulu ,
izin izin datuak malopeh kami...
nak poi jo rundiangan ,
datuak nan tingga jo mupokat
, Itunyo pintak jo pinto kami ,
nak buni kami dari datuak.
Jawab mamak si pangkalan....
Lah sampai tuak...
Sapanjang kato datuak pado kami
, nan ka jadi sauk jo saponyo
pihak dek kami si pangkalan
pado kotu iko kini
basuo salam adat batomu di limbago
dalam adat nan salapan
banamo adat nan bapakai
batolan mangko bajalan,
mupokat mangko bakato
baukua kami daulu
sipat mananti malah datuak...
Lah sampai tuak....
sapanjang parundiangan datuak pado kami
adolah kato sabonanyo.
Dek kami pihak nandatang
pado wakotu iko kini
iyo ba andai kato bida lai di dalam adat juo
" sadontung guruah di langik tuak ,
badobua ombak di muaro ,
anyuklah buiah dari ulu,
kini manyisiah tontang pulau ,
tontu di toluak barontinyo,
jan lah lamo buiah baronti ,
buiah kok di pesong angin topan ,
badai kok mandatang
malang kok buiah jadi aia sajo,
lobiah maibo jo marusuah
maklum pulang pado datuak.
.dijawab si pangkalan :
lah maklum kami tuak.
Di jawab lo dek pihak nan padusi.
Lah sampai tuak (sakiro olah).
Sapanjang kato datuak itu
nan kajadi sauk jo saponyo
pihak kami nan mandatang
pado wakutu iko kini
iyo ba andai kato bida,
dek pipik indak sa ikua
dek jaguang sabatang,
saukua pamenan adat
nak sasuai cupak di pakai
di waqaf sakutiko
baukua kami da ulu
sifat mananti malah datuak...
Datuak.....
Sungguahpun datuak surang nan taimbau ,
niniak mamak kunjungan solam,
ibu bapo taruhan budi ,
di situ sombah di laku an ,
kadatuak sombah tatimponyo.
Adopun sombah nan ka di timpokan pado datuak
pado kotu iko kini ,
iyo bak andai kato bida :
Talotak puntiang di ulu ,
di bawah kumpalan tali,
Asamulo kato da ulu
Tigo labago nan tajadi,
partamo sombah manyombah,
kaduo baso jo basi,
nan katigo siriah pinang.
Sombah manyombah dalam adat
tali batali undang²,
tasobuk diuluk manih,
di pakai baso jobasi,
muluk manih talempong kato,
baso baiak gulo di bibia
di dalam cupak nan pawai
banamo adat sopan santun.
Talayang siriah jo pinang
talotak ateh carano
taunjuk muko datuak,
Bakondak adat jo pusoko
barisan cupak jo gantang ,
Siriah sacabiak mintak di kunyah
pinang sadidih mintak di gotok
,gombia sabuah nak di pipia,
itunyo pintak jo pinto kami,
Nak buni kami dari datuak.
Sakian nyo tuak.
Datuak.....
Sapanjang kato nan tatimpo
pado ambolah di lotak dalam mupokat
di ambiak togak dalam sakato
dek malin sa ugomo
dek pangulu sa undiko ,
kok talalai tarago ba ukua,
talambek tarago baiyo
lambek jawab dari ambo,
ampun jo mooh kami pintak
,izin jo rela dari datuak.
Di jawab pulo : samo² mooh tuak.
Sapanjang kato datuak cako
nan talimpah pado kami
jan dek carano nan katingah
nan ba isi siriah pinang ,
nan jadi pintak pinto datuak pado kami
siriah sacabiak nak bakunyah ,
pinang sadidik nak di gotok ,
gombia sabuah nak ba pipia
"kan yo baitu kato datuak cako."
Mako di jawab dek nan datang.
Aluran siriah pinang kami
nan talotak ateh carano
kona dek datuak buek kito
, kato olah saukua ,
kok rundiang olah sasuai,
kok ari olah batontuan
tibonyo di ari kiniko,
nyo kato iyo baitu
tontang siriah pinang kami,
itu ka manjadi baso jo basi
pambukak tutua dek kami pado datuak
nan basamo ,
namun ba atoh leh nyo kini tuak
iyo bakunyah lah siriah kami
sakian dari kami tuak
nak bunyi kami dari datuak..
Dt…………………...…. (urang-1)
Iyo ambo ……...…………… (urang-2)
Ka datuak sombah ditiboan (urang-1)
Ka Tuhan (urang-2)
Urang-1)
Tantangan simbah jo manyombah, kok kurang tarotik jo majilih, kok kurang lelo jo sopan, lai ma’af ambo mintak, jo bona …… ambo jalang. Sungguah pun …… nan ambo tuntuuk pado maso nan kini,
Samego tumpuan puntiang,
sari'at adat nan bapakai
kainginan pado nan basamo,
niniak mamak kunjungan salam,
rang tuo nan arih bijak,
pangulu nan codiak pandai,
bako baki jo pasumondan , karik karabat jo ipa bisan,
toruh ka urang limo suku, salam disitu ba timpokan.
Adopun salam nan ka ambo timpokan madok kapado datuak pado kito nan basamo,
manyiang tompek nan tumbuah, manimbang tompek nan ado,
tumbuah sarupo iko kini.
Pakaian syarak nan lazim,
siang malam jadi anjuran
potang pagi samo di cinto,
dunia sah langgam nyo dek badiri.
Abih hari babilang pokan,
abih pokan babilang bulan,
abih bulan tahun batuka,
adat bapakai salamonyo.
Rumah godang
rangkiang lancuang,
nan sosak dek alua patuk,
cupak adat labuahan kato,
naraco lautan budi,
dalam ibo rusuah mandatang,
tak onggak batopuak tangan,
maliek dunia lah takombang.
Pihak hidangan nan katongah,
lah tibo di hadapan Datuak
tibo di muko nan basamo,
di hadapan ujuang jo pangka,
basusun di ruang tangah.,
balampih piriang didalam,
piriang aluh buatan jopang,
balilik jo ayia ameh,
basolo jo bungo inai,
bungo kiambang dalam tobek.
Babagai rupo isi piriang,
banamo ragam bungo adat,
tak guno di sabuk bona,
sodang lah nan sado itu.
Sadundun cibuak jo galeh,
sarangkai tadah jo cangkia,
lah kondak adat jo limbago,
parahu lah lamo dek basauah,
layia lah lamo dek baguluang
, parahu nak mintak di layiakan,
layia nak mintak
diurak kombang,
kilek jo bayang kito pakai,
pulang ma alum pado datuak.
Lah sampai dek datuak(urang 2)
Sakiro alah …………………. (urang 1 )
Jawab urang-2 ka urang-1
Pihak sombah nan mandatang,
takilek bak comin ,
tabayang umpamo paneh,
manarah aluran garih,
bakato di alua bona,
barih balobeh lah takonak,
ukua jo jangko lah sasuai
tapi samantang pun baitu,
dek duduak lai babarih jo basusun,
limbago duduak tongah rapek,
dielo kato jo mupakat,
ambo ambiak duduak baiyo,
tagak bakato jo bamolah,
sipat mananti malah datuak...
Lah sampai dek datuak (urang 1)
Dibilang olah Tuak (urang 2)
Jawab urang-1 ka urang-2
Da ulu kato basitina, kamudian rundiang basicopek, basicopek ambo jo datuak di buni nan ambo donga di rupo nan ambo pandang, nak ba ambiak duduak baiyo, tagak bakato jo ba molah, sipat mananti malah ambo, bana baitu kato datuak cako
Iyo bona Tuak ( urang 2 )
Ateh kabonaran datuak nan ka tongah, silang tak ado ka pa ompang,
patuk tak ado ka pa ungkai
Insya Allah ambo nanti.
Dek karano kondak buliah, pintak balaku ambo laluan.
Palalulah di datuak
Sasudah dapek jawaban nan sarupo iko urang nan basamo mancari kato mupakat jo urang lain sabagai kawan barundiang nan samo-samo tamu atau urang nan datang diundang dek tuan rumah,
biasonyo tamu itu urang nan balainan suku jo urang nan punyo olek,
kalau inyo sasuku jo urang nan punyo alek manurut adat
tamasuak silang nan bapangka.
Datua....,datuak...ketek nan di amba godang, rondah nan di anjuang tinggi,
lai jo ma’af ambo mintak, jo bona datuak ambo jalang.
Aratinyo bona nan ka ambo tiboan, mahadok kapado datuak, pado wakatu iko kini, bunyilah samo kito donga, rupolah samo kito liek, lah manitah silang nan bapangka,
jumalah karajo nan bajunjuang, kapado kito sakalian olek. Buah rundiang baliau tu..,
ketek nan olun bapangasuah, godang nan balun baparintang,
nan kato olun bajawab.
Ba a nan kini nangko,
di kato nan kamanjawab,
dima katumbuah ibarat bijo,
dima katobik ibarat padi,
iko lah bona nan ambo pulangan, maadok kapado datuak
(atau jawaban mancari kato nan lain)
manuruk buni nan kito donga ,rupo nan kito liek , kok kurang tarotik jo majilih,
kok kurang lelo jo sopan, lai ma’af ambo mintak, jo bona datuak ambo jalang. Aratinyo nan jadi bona di kato datuak. tu, mahadok kapado ambo,
indak diulang pilin ditikam jajak,
di ulang pilin kok lopeh, di tikam jajak kok nyo punya,
jawabnyo sajo di ka di asiangkan. Lalunyo di kaji nan sado itu,
sapihak ka diri ambo, duduak di anjuang kiro-kiro,
togak di gonjua palangkahan,
mancoliak ambo ka ilia,
tampak lah karang manggajuju,
tambang urai sungai nyo omeh,
lantak batu paganyo ruyuang,
ranah banamo sikalawi,
kampuang banamo bukik gombak.
Malengong ambo ka mudiak,
tampaklah tanjuang nan mamutuh,
toluak baliku batu ampa,
ronah banamo salimpauang,
kampuang banamo tanjuang alam.
Jalan nan jauah ka dituruk, kelok jo liku ka di tompuah,
mancari bijo gak sabuah,
bijo di tanam musim kini,
patuk disiang kito sisik,
jokok babuah jo babungo, buah nak samo kito makan,
bungo nak samo di pasuntiang,
di elo kato jo mupokat,
ambo ambiak duduak baiyo
, togak bakato jo bamolah,
sipat mananti molah datuak
Dulu kato basitina,
kini rundiang basicopek,
basicopek ambo jo datuak…..,
di bunyi nan ambo donga,
di rupo nan ambo nampak,
nak bapiliah rimah nan taserak,
basemba paco panguntiangan,
batariak ukua jo jangko,
mananti ambo baritonyo
bana baitu kato datuak .
jawab si pangka
kabonaran datuak …… nan katongah, silang tak ado ka ompang Insya Allah ambo nanti.
Urang-3 iko
manurut adat bamupakat
pulo jo urang lain nan samo-samo tamu sasuai jo pituah adat
“ lomak siriah lega carano , lomak kato di lega bunyi “ jo “ kato sorang dibulek i , kato basamo di paiyokan “
sasudah bamufokat baru pasombahan dipulangkan kapado urang samulo .
Tontangan sombah jo manyombah,
ketek di amba godang,
rondah nan di anjuang tinggi,
dek olah kato mupakat,
rila jo ma’af ambo mintak,
jo bona datuak ambo jalang.
Aratinyo kato nan ka ambo pulangan,
ka adok kito basamo
antaro ambo jo datuak.....datuak..
ponek bokeh baronti,
potang bokeh bamalam,
tarago kami duduak baiyo,
tagak bakato jo bamolah.
Jikok di ambolah tu kini,
duduak kato bapaiyoan,
togak kato bapamolahan
, lah dapek bulek nan sagolong
, picak nan salicak,
di gayuang nan kamanyambuk,
di kato nan kaman jawab,
nak di palalulah dek datuak,
pulang ma alum pado datuak...
Jawab urang-2 ka urang-3
(Urang-2)
Pihak di sombah nan mandatang
Takilek bak comin ,
Tabayang umpamo paneh
Kironyo alua ba patutan ,
kondak adat jo pisoko.
Lai ma’af ambo mintak
Jo bona datuak ambo jalang.
Aratinyo nan jadi bona
kapado ambo Antaro datua
jo ambo.
Ponek bokeh baronti ,
Potang bokeh bamalam
Tarago duduak baiyo
Tagak dek bakato jo bamolah.
Jikok di datuak lah ba Duduakan
kato bapaiyoan
Tagak dek kato bapamolahan.
Didalam nan bak itu
Lah dapek bulek nan sagolong
pipih nan salicak .
Di gayuang nan kamanyambuk
Di kato nan kamanjawab
Nak di ambo mampalalunyo nyo
Iyo bona tuak……………………(urang 3)
(Urang-2)
Sapanjang buah kabonaran datuak,
Toreh lah lobiah bak di indang
Joniah lah lobiah bak di basuah
Elok bak paneh sudah hujan
Torang bak bulan ompek boleh
Tapi sumantangpun baitu.
Antaro ambo jo datuak
Nak balega siang jo malam ,
Nak bagonti potang jo pagi ,
Di gayuang nan kamanyambuuk,
Di kato nan kamanjawab
yo di datuak ka mampalalunyo ……
Pulang ma alum pado datuak
Lah sampai di datuak………………(urang 3)
Sakiro alah tuak ……………….. (urang 2)
Di datuak leh …………………..lai (urang 3)
Yo di datuak lah.. (urang 2)
Jawab urang-3 ka urang-2
(Urang-3)
Pihak di sombah nan mandatang
Di agak didalam hati
Di timbang dalam i'tihat
Sapokat hati jo jantuang
Sakato budi jo akanyo
manumpu ka ulemu
Poham babisiak dalam batin
Lai ma’af ambo mintak
Jo bona datuak ambo jalang.
Aratinyo nan jadi bona di datuak,
Madok kapado ambo ....
Dek dapek bakondak di nan lai
Buliah batinggang di nan ado
Sawajah gayuang manyambuk
Isinyo kato manjawab
Nak di ambo mampalalunyo,
Bona baitu kato datuak……
yo bona tuak (urang ka 2)
Urang ka 3)
Sapanjang buah kabonaran datuak tu
Lah dalam barih jo balobeh
Di dalam cupak jo gantang
Tapi sumantang pun baitu.
Sapihak ka diri ambo
Adat limbago iko kini
Nan bak papatah kato adat.
Patitih cupak jo gantang.
Rancak bajalan jo nan tuo
Elok bakato jo nan pandai
Limbago gayuang kamanyambuk
Di kato nan kamanjawab
Nak di datuak tibonyo.
Jo mupakat ambo sombah,
Pulang ma’alum pado datuak.
Lah sampai di datuak………….….(urang 2)
Dibilang alah tuaj …………….. (urang 3)
Bokeh datuak …………………..leh (urang 2)
Manitahlah………………. (urang 3)
Jawab urang-3 ka urang-2
(Urang-2) Pihak di sombah
nan mandatang,
Takilek intan ateh palang,
lai batatah mutiaro,
bakarang maniak sakaliliang,
lai ma’af ambo mintak,
jo bona datuak… ambo jalang
. Aratinyo nan jadi bona di datuak
kapado ambo,
sapihak ka diri ambo,
adat gunuang tapatan kabuk,
adat toluak tumpuan koppa,
adat lurah timbunan batang,
elok lah bunyi dari ambo,
jo mupakat kito basamo,
bona baitu kato datuak
Iyo bana tuak……………… ( urang 3
(Urang-2)
Sapanjang buah kabonaran datuak tu.
lah dalam barih jo balobeh,
Manganduang adat jo limbago,
bona nyo di bao lalu,
lalu di kaji nan sado itu.
Rancak bak kapeh jadi bonang,
elok bak suto di patonun,
buatan cati bilang pandai,
ponuah sagalo runggo hati,
lipua sagalo batang tubuah,
silang tak ado ka ma ompang,
patuk tak ado ka pa ungkai,
Insya Allah gayuang disambuk
kato di jawab.
Tapi dek karano kaki katalangkah,
tangan ka tajimbo,
alam nan basipat gawa,
manusia basipat kilaf,
kok sosek mintak di sapo,
tadoroang mintak di sintak,
pulang ma’alum pado datuak.
Lah sampai di…………..…..(urang 3)
Sakiro olah tuak………………... (urang 2)
Di datuak leh......... (urang 3)
Sampaikan tuak……………….. (urang 2)
Jawab urang-3 ka urang-2
(Urang-3)
Da ulu kato basitina,
kamudian rundiang basicapek,
basicapek ambo jo datuak,
di bunyi nan ambo donga, di rupo nan ambo pandang,
gayuang olah kabasambuk,
kato olah kabajawab.
Tapi dek alam basipat gawa
, manusia basipat kilaf,
kok sosek mintak di sapo,
tadoroang mintak di sintak,
bona baitu kato datuak ……
Iyo bana …………...……… (urang 2)
(Urang-3)
Insya Allah dek kito lai basamo,
di hadapan ujuang jo pangka,
sarato urang limo suku,
jatuah di sambuk,
tagamang di jawek,
Olah ka sonang dalam hati sojuak di kiro kiro……
Jawab urang 2. ka urang 3.
(Urang-2)
Nan ambo tuntuk nyato,
nan bakombang leba,
ka datuak nan basamo,
iyolah kato nan sapatah .
Ba a nan sekarang iko kini ,
dek kondak buliah pintak balaku,
Insya Allah gayuang di sambuk
kato ka bajawab.
Jawab urang-3 ka urang-2
Insya Allah ambo simak an
Datuaj…………..…………..(urang-2) Iyo ambo……………….…..(urang-1)
Ka…..……Kato dipulangan (urang-2)
Sampaianla tuaj…………………(urang-1)
Dari urang 2 ka urang 1
(Urang-2)
Tontangan sombah jo manyombah,
kok kurang sopan jo majilih,
kok kurang lelo jo sopan,
lai ma’af ambo mintak,
jo bona datuak ambo jalang.
Aratinyo nan jadi bona di ambo,
madok kapado daruak ……,
pihak kaparundiangan kito ko
tarago ambo marontang tali,
ambo cubo manyerak an jalo,
mancari bulek nan sagilong,
mancari pipih nan salicak,
talalai kumbang dek bungo
, lah lamo datuak dek mananti,
nak babori suko jo rila,
pulang ma’alum pado datuak…...
Perundiangan yang seperti ini ada yang di jawab pendek pada daerah tertentu dan ada pula yang di jawab panjang kalau yang di jawab pendek umpamanya “ dalam adat“ atau “ dibari suko jo rila “
Jawabnyo nan panjang.!!!
Lah sampai di datuak…………….... (urang 1)
Dibilang olah ……………... (urang 2)
Bokeh datuak………………….lai (urang 1)
Manitahlah ………………... (urang 2)
Jawab urang 1. ka urang 2
(Urang-1)
Da ulu kato basitina,
kamudian rundiang basicipek,
basicopek ambo jo datuak …….
Di bunyi nan ambo dinga,
di rupo nan ambo pandang,
di hadapan ujuang jo pangka,
saroto kito nan basamo.
Talalai kumbang dek bungo,
talambek ambo dek mananti,
nak babori suko jo rila,
bona baitu kato datuak…….
------------ Iyo bana.------------ (urang 2)
(Urang-1)
Di kabonaran datuak nan katongah,
lah dalam barih jo balabeh,
di kanduang adat jo limbago,
bona nyo di bao lalu,
lalunyo di kaji nan sado itu,
antaro datuak jo ambo.
Tontangan lamo jo lambek,
sarato lobiah jo kurang,
nan lahia di bari ma’af,
nan batin di pulangan pado Allah,
klah kasanang hati datuak……
Jawab urang 2. ka urang 1.
(Urang-2)
Dek kondak buliah pintak balaku,
manyonang di dalam hati,
Sojuak di kiro kiro.
Ka datuak juo sombah ba unjuakan
Manitah lah ……….……….. (urang-1)
(Urang-2)
Cupak ponuah gantang balanjuang,
jatuah alam tigo luak,
pusako di minangkabau,
jo salam sombah nan di anjuang,
rila jo ma’af banyak banyak,
ukua jo jangko kok talampau.
Aratinyo nan jadi bona di ambo,
madok kapado datuak ……,
antaro ambo jo datuak…….,
putuh tak kunjuang ta hubuang, tingga tak kunjuang tajapuik, singkek tak kunjuang ta uleh, tarago maninjau lurah jo gunuang, maliek taluak nan baliku, mancaliak pulau nan bajorok. Dek taluak liku baliku,dek pulau jorok bajorok, dek jalan simpang basapiah, talayang sampan ka tangah, sampan tasauah lah tapauik, kato tak dapek lah tapikia. Pikia nan palito hati, nanang nan saribu aka, aniang itu ulu bicaro, sadang tananang bana dating, paham tibo aka baranti, kato lah putuih sandirinyo. Hukum takanak pado ambo, sawajah gayuang manyambuik, limbago kato manjawab, tatumpah ka diri ambo. Jokok di ambo lah tu kini, karih tasisik pado pinggang, padang tasanda pado bahu, babanlah tibo di kapalo, barek rasonyo kabapikua, ringan rasonyo ka bajinjiang, tapi samantang pun baitu, antaro ambo jo ……., bakaji malang jo mujua. Jikok di kaji kamujuran , bak kacang tumbuah di lereang, junjuang tagak aka lai naiak, aka bapilin lai manjolai, bungo manjadi putiak, buah mangka manjadi masak. Ba a kok di kaji banamo malang. Bak kacang tumbuah di lereang, junjuang tagak aka tak naiak, aka bapilin tak manjolai, buah mangka manjadi putiak, putiak manjadi bungo pulo. Kok panjang panitahan ……, singkek di ambo kajawab nyo, nak babari suko jo rila, pulang ma’alum pado ……...
Lah sampai di …………..…. (urang -1)
Dibilang alah ……………. (urang - 2)
Bakeh ………………….lai (urang -1)
Manitah lah ……………… (urang - 2)
Jawab urang 1. ka urang 2.
(Urang-1) Pihak di sambah nan mandating, takilek barih jo balabeh, mambayang kanduangan buek, jaleh talago balatak an, batang lah tampak tasanda nyo, lai ma’af ambo mintak, jo bana .……. ambo jalang. Aratinyo nan jadi bana di ...…. tadi, taradok kapado ambo, indak di ulang pilin ditikam jajak, di ulang pilin kok cupuih, di tikam jajak kok galia, jawabnyuo sajo dari ambo. Aratinyo nan kajadi jawab dek ambo, mahadok kapado ……, antaro ambo jo ……., asal gayuang basambuik, asal kato bajawab. Singkek di ambiak ka ukuran, panjang di ambiak kabalabeh, samo di pakai kaduonyo, pulang ma’alum pado ……
Lah sampai di ………..…… (urang - 2)
Dibilanh alah …………….. (urang -1)
Bakeh …………….…..Lai (urang -2)
Manitah lah ………………. (urang -1)
Jawab urang ka - 2 Ka urang ka -1
(Urang-2)
Da ulu kato basitina, kudian rundiang basicopek, basicopek ambo jo …datuak…,
di bunyi nan badongga,
di rupo nan ba pandangi,
kondak buliah pintak balaku.
Nan ambo tuntuk ka datuak…….,
iyolah kato nan baitu,
ba a nan kotu ikokini ,
Manyonang di dalam hati,
lah sunyi bona paritian
Lah sojuak di kiro kiro,
Insya Allah ambo laluan.
Kini nak izin dari datuak
Laluanlah datuak...……………..….(urang-1)
Titih Batang Atau Kato Dikumbalian Ka Urang Nan Partamo
(Urang-2)
Tantangan sombah nan mandatang,
ketek nan di amba godang,
rondah nan di anjuang tinggi,
di hadapan ujuang jo pangka
, sarato urang limo suku,
Banyak ma’af ambo mintak,
jo bana datuak… ambo jalang.
Sungguahpun iyo bokeh datuak
diunjuak sambah jo panitahan,
niniak mamak nan godang bosa batuah,
nan codiak nan tau jo pandai.
Cadiak lai tompek kabaguru,
tau lai buliah kabatanyo,
tiang adat sondi aluran,
payuang panji marawa bosa,
nyawo nagari adat kato
, ulu aia himpunan buluah,
aia joniah topian suci,
Jadi ramuan dalam alam.
Sarato karik karabat,
longkok jo ipa dengan bisan,
baiak dunsanak jo sudaro,
bako baki jo pasimindan,
toruh ka urang nan hadir,
Jo nan saisi rumah nangko
. Dalam sari’at jo hakikat,
nan salareh sabondong tibo,
sasandiang sajamu makan,
salanggam bondua di tangah,
tarapuang ka tiang tipi,
Ta anta ka tiang suduk,
tibo kasondi alua adat,
sampai ka loteang parapatan,
tinggi tabayang nampak nyato,
nyato nan tinggi dari adat,
Salam di situ di tiboan.
Adopun salam nan ka ambo tiboan,
Tagakmanyiang du nan tumbuah, manimbang di nan ado,
Tumbuah sarupo iko kini.
Adat limbago iko kini,
di hulu matohari naiak,
pija banderang hari siang,
ta ontak galah ka tibiang,
tasanda tibo di karang,
tibo di karang nan manonggok.
Bakato basindi bona,
barundiang basopan santun,
badulang batuduang ayia,
barisi ragam bungo adat.
Pihak hidangan hamba nan katongah,
lah tibo di hadapan datuak,
di muko ujuang jo pangka,
tibo di muko nan basamo.
Basusun di ruang tingah,
balampih lampih piriang di dalam,
piriang aluh buatan jipang,
ba lilih jo ayia omeh,
basalo jo bungo inai,
bungo kiambang dalam tobek.
Babagai rupo isi piriang,
banamo ragam bungo adat,
bakindak adat jo pusako,
antaro ambo jo data
Umpamo kayu di bonaman,
rasuak palanca olah cukuk,
barih balabeh lah takonak,
ukua jo jangko lah sasuai,
tingga di tukang bakarojo.
Sakian sajo panyombahan,
di harok buni nak kumbali,
pulang ma’alum pado datuak,
bana baitu kato datuak
Iyo bana datuak………………… (urang -1)
(Urang-2)
Sapanjang buah kabonaran data tu ……,
Olah dalam barih jo balobeh,
di kanduang adatjo limbago,
di dalam cupak jo gantang,
Kurang tak ado kapanukuak,
senteang tak ado kapambilai.
Jokok di ambo lah tadi tu,
sakiro gayuang baru nan basambuuk,
kato baru nan bajawab,
nan kondak olun babori,
di kandak nan kamambori,
pintak nan kamampalakuan.
Ambo sangkuk an kanan tinggi,
Ambo sanda an kanan gidang,
jan ayam sikua dabiah nyo duo,
lai poi nak di aduan,
pulang nak di tanyoan,
mananti datua samantaro,
pulang ma’alum pado datuak…
Lah sampai di datuak ……….…….. (urang-1)
Sakiro alah tuak…………………(urang-2)
Jawab urang ka-1 ka urang ka - 2
. (Urang-1)
Daulu kato basitina,
kamudian rundiang basicopek,
basicipek ambo jo datuak……
Di bunyi nan kami donga,
di rupo nan kami pandangi,
di hadapan kito nan basamo,
Kok di datuak lah tu cako,
sakiro gayuang baru nan manyaambuk,
sakiro kato baru nan manjawab,
nan konddak olun babiri.
Di ateh jalo nan bapusek,
bonang nan bapuntalan,
poi nak ba aduan,
pulang nak batanyoan,
mananti ambo tontang itu,
bana baitu kato dalam cako ……
Iyo bana ………………….. (urang -2)
(Urang-1)
Sapanjang buah kabonaran datuak tu…,
Olah dalam barih jo balobeh,
ado dalam cupak jo gantang,
bona nyo di bao lalu,
lalunyo di kaji nan sado itu,
manyolam nak sampai ka kosiak,
manggali nak sampai ka urek,
Insya Allah ambo nanti
Insya Allah ambo laluan
Setelah dapat kata sepakat seperti ini biasanya orang kedua ini akan meminta gatiang putus dari yang tua dalam adat seperti panghulu atau ninik mamak kepala waris dari suku yang berbeda apakah kehendak tuan rumah ini akan di terima atau masih akan berbasa basi dan terkadang juga orang yang menerima perundiangan ini ingin berkelakar atau sekaligus mengukur dalam ilmu petatah petitihnya lawan bicara , dan mencari kata mufakat ini boleh juga dengan berbicara biasa saja tidak dalam bentuk pakolahan. Setelah itu kata dikembalikan lagi pada orang pertama.
Kato dikumbalian ka urang– 1
Angku ……….…………….. (urang-2)
. Iyo ambo …….……………. (urang-1)
Ka ………kato dikumbalian (urang-2)
Manitahlah ……...………… (urang-1)
(Urang-2)
Alua patuik jalan batampuah,
suri banang tuladan kain,
cupak panuah pusako tatap,
bungka lah naiak ka timbangan,
dalam nareco bayang adaek,
ma’af dimintak, jo bana …… ambo jalang, aratinyo bana nan ka di pulangan,
mahadok kapado ……,
pihak parundiangan kito tadi,
nan talatak nan tasimpan,
talatak di dalam barih,
tasimpan dalam mufakaek.
Tarago ambo pai ma aduan,
Kok pulang ma nanyoan,
jikok di ambo lah tadidu,
lah basangkuik an ka nan tinggi,
lah basanda an ka nan gadang di kabanaran …… tadi.
Lah dapek buah jo bari di baliau,
manuruik adaek nan biaso,
patitih cupak jo gantang,
adaek paneh jaleh ba asa,
adaek hujan nyato bapuhun,
Insya Allah, ilia an di …… umpamo aia,
nak kami rantang umpamo tali,
alah ka sanang hati ……
Lah sampai di ………..……. (urang-1)
1Sakiro sampai ………...…… (urang-2)
Bakeh …………..……….lai (urang-1)
Manitah lah …..…………… (urang-2). (Urang-1) Daulu kato basitina,
kamudian rundiang basicapek,
basicapek ambo jo …… Di bunyi nan ambo danga,
di rupo nana ambo pandang,
di ateh duduak nan sa amparan,
di tagak nan sapamatang,
bamulai da ulu dari pangka,
basamo …… mairiangan,
bana baitu kato ……
------------ iyo bana ------------ (urang-2)
Nan pintak di badan kami,
sagalo silang nan bapangka,
iyolah kato nan sado itu,
ba a nan sekarang iko kini ,
dek lah baitu lo manuruk adat
, Insya Allah kami mulai dari pangka
, ba iriangan dek datuak sakali.
Jawab urang ka – 2
Insya Allah ………
Jo bismillah samo kito mulai.
Keterangn :
Di akir perkataan ini si pangka akan mulai mengambil piring
dan akan berkata kepada seluruh olek jamu untuk bersama sama memulai makan
dan sering juga kita dengar ketika sipangka baru makan tiga atau empat
suapan dia akan berkata
batambuahan samba datua...sampai kita selesai makan sapan ini seringkali terjadi tiga
dan empat sapa an ,
dan sapa an kedua tambuahan lah nasi .
kalau sudah kita dengar sapaan ketiga ini biasaanya nasi yang ada dipiring si pangka hanya tinggal satu suapan, sapa an ketiga ini akan dengar dengar seperti jan babasolo
datuak....makan potang sakali
kalau waktu kita makan itu hari sudah agak sore umpamanya,
dan si tamu akan menjawab
lah tibo golek dinan data datuak....
baronti di pamatang lah awak
, nak dapek kito marokok,
dan akan terdengar jawaban kalau baitu basuah lah tangan,
kalau ada makanan ringan si pangka akan mengatakan lokek an parabuang sakali tua..... Beko hujan hari.
Setelah makan parabuang ini selesai galibnya si pangka akan mengatakan bahwa
sipangka akan memindahkan piring dangan perkatan
dek pukek lah tibo di topi
kito bongka muatan leh tuak.…….
hidangan yang tertinggal sehabis makan tadi beserta piring yang sudah kotor akan dipindahkan kebelakang oleh tuan rumah
atau si jonang yang menatiang
dan sedikit untuk membersihkan rumah supaya bisa dan leluasa
untuk masuk pada tahapan pembicaraan berikutnya,
setelah itu baru masuk kepada pasambahan siriah :
SOmbah sirah pinang.
Pokok-pokok isinya persembanhan harus memenuhi ketentuan-ketentuan adat menjemput marapulai sbb :
1. Menyatakan bahwa mereka itu merupakan utusan resmi mewakili pihak keluarga calon pengantin wanita.
2. Bahwa mereka datang secara adat. Maningkek jonjang manopiak bondua dengan membawa sirih dalam carano.
3. Bahwa tujuan mereka adalah untuk menjemput marapulai (sebutkan namanya dan nama orang tuanya dengan jelas).
4. Menegaskan bahwa jemput itu jemput terbawa, sekalian dengan keluarga yang akan mengiringkan.
Kalimat-kalimat dalam alur persembahan bisa bervariasi panjang dengan menyebut dan membeberkan kembali sejarah kelahiran seorang anak sampai dewasa dan sampai berumah tangga atau mengulang-ulang tambo sejarah ninik moyang orang Minang mulai dari puncak Gunung Merapi sampai ke laut yang sedidih dsb. Tetapi itu tidak ada kaitannya sama sekali dengan inti maksud kedatangan rombongan, kecuali hanya untuk memamerkan keahlian si tukang sembah.
Sedangkan yang pokok menurut adat untuk disebut adalah yang berhubungan dengan empat ketentuan di atas. Setelah keempat maksud itu disampaikan, dan diterima oleh jurubicara tuan rumah maka barulah seperangkat pakaian yang dibawa oleh rombongan penjemput diserahkan kepada tuan rumah untuk bisa segera dipakaikan kepada marapulai.
Sambil menunggu marapulai berpakaian, barulah dilanjutkan lagi acara dengan alur persembahan menanyakan gelar marapulai. Setelah selesai acara sambah-manyambah ini, dan setelah selesai marapulai didandani dan dikenakan busana yang dibawa oleh keluarga anak daro, maka sebelum rombongan termasuk rombongan keluarga yang laki-laki berangkat bersama-sama menuju rumah kediaman anak daro, haruslah marapulai memohon doa restu terlebih dahulu kepada kedua orang tuanya dan kepada keluarga-keluarganya yang tua-tua dan yang pantas untuk dihormati dalam kaumnya.
Oleh karena anak laki-laki di dalam kekerabatan Minang kalau sudah beristeri biasanya akan tinggal di rumah isterinya, maka sering juga anak laki-laki yang akan kawin itu disebut akan menjadi “anak orang lain”. Sehingga peristiwa permohonan doa restu ketika akan berangkat nikah, seringkali menjadi sangat mengharukan, dimana yang dilepas dan yang melepas saling bertangis-tangisan. Lazimnya dalam acara menjemput marapulai ini, pihak keluarga anak daro juga membawa dua orang wanita muda yang baru berumah tangga untuk dijadikan pasumandan yang mengiringkan dan mengapit marapulai mulai turun rumahnya sampai disandingkan di pelaminan setelah akad nikah. Pasumandan ini juga didandani dengan baju kurung khusus dan kepalanya dihiasi dengan sunting rendah.
Alua Siriah pinang.
(juru bicara pihak keluarga anak daro berdiri sambil mengangkat sembah). :
Malah datuak......
(Sombah ta unjuak kamuko datuak)
: (juru bicara pihak keluarga marapulai berdiri juga sambil mengangkat sembah). : ” Manitahlah datuak...
Pihak anak daro:
Sungguahpun datuak surang nan ta imbau
– tampek ambo manibokan sombah
– nan sadapeknyolah niniak mamak nan gidang bisa batuah
– alim ulama codiak pandai
– suluah bendang dalam nagori longkok jo Bundo Kanduang
– amban puro limpapaeh rumah nan gadang – sarato nan mudo-mudo
– nan copek kaki ringan tangan
– parik paga dalam nagori
Ketek indak disobuik namo
– Godang indak diimbaukan gola
– nak jo sambah sajo kasadonyo
– nan kami muliakan…
(Kembali mengangkat Sembah dan melanjutkan lagi kata-katanya).
” Apo nan manjadi isi pasombahan
– iyolah tontangan kami ko olek nan tibo
– Nan sabondong lalu
– satompuah suruk
– sasuai jo jonji nan bakarang
– sarato padan nan baukua
– iyolah tibo kami disiko
– Kok datang alah basambuk
– kok tibo olah basonsong
– lah babao naiak kateh rumah
– kok duduaklah bakombangkan lapiak
– alah kami balopeh ongah.
Baa nan sakarang ikokini
– Kok dirontang nomuahnyo panjang
– Elok dipunta naknyo singkek
– Batanyo kami ka sipangka
– Kok ado nan taraso diati
– nan ta ilan dimato
– olahko buliah dikatangahkan
: ” olah sampai d datuak
“olah, tuak!
: ” Apo nan manjadi panitahan dek datuak.
– olah dalam adat dalam pusako
– olah tarocak diundang olah tasungkuk di limbago
– Ibarat urang batukang
– olah dibarih makan pahek
– olah dirasuak manjariau
– Tapi samatang pun baitu
– iyo juo bak pangaja urang tuo-tuo kito
– Jikok babiduak banangkodo
– Jikok bajalan banan tuo
– Nak ambo elo kato jo mupakat
– mancari rundiang nan saongguak
– Basiba molah datuak mananti
“ yo ambo nanti malah
: (menunjukkan sembah kepada ninik mamak rumah : Datuak.........
” Manolah Datuak ..nanyo ambo
- Tontangan rundiang olek nan tibo
-indaklah raso kadiulang
– Kok bisiak lah kadongaran
– kok imbau lah samo kalampauan
– Baa di kito kini nangko
– kok kato olun bajawek
– kok gayuang alun basambuk
– iyo nak mintak sipaik bakeh angku Datuak – Baa po dikito pamborinyo ?
-Baa nyo kalau datuk.... menyampaikan”.
” Apo nan manjadi panitahan dek dalam tu
– iyolah kato sabonanyo
– adat tanyo iyo bajawek
– adat gayuang iyo basambuk
– Tontang jawek nyo
– jalan nan pasa kito turuk
– lkbuah nan golong kito tompuah
– Jikok batanyo lapeh arak
- jikok barundiang sudah makan
– Pulang maklum pado datuak!
: ” Baa nyo kalau Datuak nan manyampaik
: Karano Datuak nan manobang
– eloklah Datuak juo nan manutuah!
” Jadi ambo palalu datuak.
(Lalu menunjukkan sembah kembali kepada olek)
” Manyo datuak ....nyo nan ambo?
Mooh dimintak sapuluah jari
– korono lah rosahdatuak tagak mananti
– maklumlah bajalan indak sodang salangkah
– jalan babelok tompek lalu
– Baa nan iko kini
– manjawek tanyo data tu
– lah kami cari rundiang nan saongguak
– saroto kato nan sagumam
– kok bulek lah buliah digolongkan
– picaklah buliah dilayangkan
– iyo jalan nan pasa juo nan batompuah
– lobuah nan golong juo kito turuk
– Jikok batanyo lapeh arak
– jikok barundiang sudah makan
– Sakitu sambah pado datuak.
: “ Kalau baitu putusan kato
– tingga dikami manjalani
– Bismillahkan lah datuak disitu
– nak kami turuk pulo dari siko !
(Acara “sambah Manyambah”
terhenti sejenak untuk menikmati
hidangan yang disediakan tuan rumah. Setelah acara santap hidangan selesai dilaksanakan, maka acara samabah menyembah kembali berlanjut yang tujuan adalah undur pamit kepada Tuan rumah.
Selaku Pembawa acara
– kembali mengangkat sembah.
-Mnyo datuak...nyonan ambo.
Ambo data.....
:” Kok makan iyolah sampai kanan kanyang – Kok minum iyolah tibo dinan sajuak – Manjapuik kato nan tingga
– Maulang rundiang nn cako
– Kok ado nan tailan dimato
– nan takono di ati
– olah koh kini buliah kami katongahkan ”
Katangahkanlah datuak..
” Kok makan iyolah tibo dinan sojuak
– Manjopuik kato nan tingga
– Maulang rundiang nan cako
– Kok ado nan tailan dimato
– nan takano di ati
– olah koh kini buliah kami katangahkan…?
: ” Daulu bakopa rang ka Mokah
– kini lah tobang jo pasawek
– Dahulu kato baistinah
– kiniko kato basicopek
– Disabuk sajo nan parolu
– Iyolah tontangan kami nangko
– nan sabondong lalu satampuah suruk
– namonyo urang tasarayo
– tasuruah dek datuak .....(sebutkan nama, suku dan kampung ayah calon pengantin wanita)
– ” Datang ka siko basamo-samo
– untuak manjapuk marapulai
– calon rang sumando jo minantu kami
- nan banamo…. …. (sebutkan nama calon pengantin pria)
anak dari ….……. (sebutkan nama ayahnya serta suku dan kampungnya)
” Kok datang kami datang baradat
– ditingkek jonjang – ditopiak bondua
– langkok jo siriah jo carano
– Kok japuk kami japuk tabao
– sarato jo urang nan kamairingkan…!
” Awak barolek yo baabih ari
– tapi pangulu yo baukatu
–Karono itu pintak indak kabaulang
– kondak indak kamanduo
– Tarimolah baju pambaokan kami
– nak mintak dipakaikan kapado rang sumando kami…!
MA ANTA MARAPULAU
MANOLAH DATUA........
AMBO......
OLEK
Tangan TAANGKEK ,DISUSUNJARI NAN SAPULUAH
, IZIN JO RELA DARI DATUAK….…
(IYOOLAH)? …..
DATUA......
AMBO...PALALULAH !…..
OLEK
SALAM.TATIMPO PADO DATUAK
-Wa-alikum salaaam…..
OLEK…..
MANYO DATUAK...
PANGKA
Sabuklah ….
OLEEK
Kadatuak sombah ta unjuak.. ,
Batin di kito nan basamo.
Indak baimbau gola talewakan tuah; nan ba-angkek tangan basusunkan jari nan sapuluah
Babori izin jorela dek datuak
Saroto kapado silang nan bapangka
Karojonan bapokok;
ditompek hujan barasak paneh di mintak,
urang nan manjinjiang tampuak-karajo diateh Rumah Gadang nangko.—-
Soluak ado deta pun banyak
Babaju suto ka pariangan
Disosah dimalah diampaikan
Didalam lingka nan iko juo….
Datuak ado Sutanpun banyak
Ragulah mato dek mamandang
Sombah dima disampaikan
Iyo di mujilih datuak iko juo nyo .
PANGKA : Yooo...lah
OLEK
Jikok diagak dikonang-konang.- Ditimbang sa abih patuk,
manakua ambo kabumi,
manangadah ambo kalangik.
—- Di majilih-karapatan kini ko,
lah 4 ko-mah Adat nan bapakai.
- Manolah 4 nan bapakai :
Partamo sombah-manyombah,
kaduo baso jo basi,
katigo siriah jo pinang,
Nan kaampek minum jo makan.
Satontang minum jo makan,
iyolah bona kato urang:
Elok lenggang dihari paneh,
badaso kok poruk konyang,
situ tabukak kiro-kiro…
kok makan lah tibo dinan sodang,
kok minum lah tibo dinan sojuak
.- kini aiya baransua jadi darah,
nasi barensuk jadi dagiang,
Puji di datuak malimpahnyo
syukur nikmat pado Allah tatonggoknyo.—-
Sasuai bak undang juo,
baa-lah bunyi Undangnyo :
“Kok batanyo kan iyo salopeh urak, kok barundiang sasudah makan”.—- Mako, kinilah basuonyo mungkin jo patuk, maso jo kutiko ambo ka tongahkan parundiangan kabokeh silang nan bapangka.- Tembak ba-alamat concang balandaskan, ka datuak juo muaronyo….
PANGKA
Yooolah….
OLEK
Apolah nan kamanjadi buah parundiangan
Dek concang kan duo sagaragai ,
kopa nan duo salabuahan.-
Kok Adat olah ta batu-intan, kabawahnyo takosiak bulan
. – Syarak olah tawujud an,
kaatehnyo taambun-jantan….
Saukua hukum sasuai, sadundun Adat jo Agamo,
Adat kawi syaraklah lazim,
undang manuruk dibalakang.
—-Kini bakobek jo akad-nikah, babuhua-mati ijab kabul,
babuhua-sintak jo bagian,
katangga raso tak mungkin,
ontah kok Allah manggorakkan
.—–Mako tasalanggarolah nikah kawin antaro
si...........bin......., Suku Sikumbang dibawah payuang Datuak ........;
Jo .......... binti ..........kamanakan datuak suku Jambak dikalupak Dt...........
—-Satontang dek diri marapulai; karano biaso pulai bapangkek naiak maninggikan ruweh jo buku, manusia bapangkek turun maninggakan adat jo pusako;
maso keteknyo dibari Bapak namo, lah gadang diagiah mamak gola,
kini bagola : Sutan …
Tolong maimbaukan dipasa nan rami, malewakan dilobuah nan golong.
—-Maliyek luruh batujuan, mamandang adat bajugalo;
kok luruh makanan tiliak,
balobeh manahan cubo,
bontuak dimakan siku-siku;
bungka gonok manahan asah, hukum adia manahan bandiang,
kato bona manahan liyek,
banamo japuuk jo anta,
basambia arak jo iriang….
Arak-iriang sapanjang jalan,
dombak dombai sapanjang lobuah, oguang calempong jadi topuang, sorak jo sorai jadi bungo.
- Salotuh bodia-pusako,
pusako Pangulu dinagori,
masuak kakorong kampuang datuak….
Masuuak kakorong-kampuang datuak,
kinilah duduak ateh rumah,
duduak diruang Rumah Godang, dilingkung niniak jo mamak, dimuko Ibu jo Bapo, sarato ipa denga bisan, cukuk-saroto mudo matah.
—-Adopun kamudian dari pado itu,
pihak dek kamiko nan datang;
ado mamocik pitaruah jo amanah, olah tasuruah tasarayo,
dek mamak pihak nan datang; untuak ma anta-mairiangkan si ......St. ......., naik ka-ateh rumah-tanggonyo ko-mah lah tibo kami siko Tuak.
tibo sarato jo Adatnyo.
Ma anta sampai ka ateh rumah, baulua-jawek bajombo tangan jo datuak,
batumpu-tapak samo Mamak.
—–kok diliyek simarapulai,
dicoliak anak-daronyo;
nan bak parmato jo pangarang,
bak cincin pulaang kajari.
- Sorang ikan sorang kulari,
samo tapukek kaduonyo,
surang bulan surang mantari,
samo caredek kaduonyo.
—– Pandang-pandang malah dek datuak duduak dikasua kabasaran, dilingkuang andam baliak-bolah, longkok sarato pangiriangnyo,
niniak mamak samo di dalam.- Mamakai baju bolah-buluah,
seba batenti timba baliak,
longan bakotak bonang-mokau,
salo manyalo bonang ameh
.- Badawat bajambua-suto, bapondiang mangko bapilin,
takonak sokin-pangidam.
- Lokek sarowa kipeh-duanggo, bataruak duo ditongah ,
elo maelo pisak turang,
sajongka pucuak robuangnyo.
-Silaulah pulo anak-daro
Nan bak padi siranik-jintan,
paneh tibo dilingkuik-lingkuik,
hujan datang dikoka-koka,
sauleh haram kok diayam,
lah tandeh mangko digoro.
di komehi sianak-daro,
dilokekkan baju suto barolun,
nan baukia bagajah-meno,
salendang kain kapunuk,
obuaknyo ba kotua-kotua.
- Badopak subang dipipih ,
badoriang golang ditangan,
buatan tukang jolong pandai,
kilek-bakiilek cahayonyo.—–
Limbak nan dari pado itu:
Dimaso sakarang iko kini,
dimalam samalam nangko;
nak kami lotakkanlah boban nan baju-juang,
dibayiakan utang nan babuek; disampaikan posan nan babao
pado badan disesony
Adok kadiri anak kamanakan kami....:
Nyampang kok tumbuah tongah rumah,
kajadi Adat bijo-bayiak,
katungkek pamanih jalan,
kakorih pamaga Adat,
dalam adat baradat pulo ….
Kok elok rotak tangannyo,
baolah manukuak jo manambah,
bao manyisik jo mambilai,
— Kok elok rotak lidahnyo:
Kusuk baolah manyalosai,
koruah baolah manjonihi.
- Kamudiak nak sarontak galah,
kailia nak sarongkuah dayuang, bajalan samo mairiang,
baiyua samo maisi.
—- Apun baa-to hanyo lai,
Limbak nan dari pado itu,
ko-mah jinihnyo marapulai datuak
: Raso manetek niro pinang,
nan bak alu patah patigo,
musim pabilo kabataruaknyo.
Nyato ibarat padi salibu:
Awak tumbuah musim talampau, urek bagantuang kajarami,
rangkiang tinggi nan dihadang… Mohon ditarimo dek datuak disiko, iyo didalam tapak-tangan,
digonggam adat jo Pusako.
—- Putiah kapeeh nak diliek
putiah hati bakaadaan,
kaadaannyo:
Kato bajawab gayuang basambuk sombah bakumbalikan
sakitusambah pado datuak…..
PANGKA
Lah sampai dek datuak ? …..
ALEK
Sakiro-kiro
PANGKA
Salorong dibadan ambo kini,
nan bak ibarat urang mamanciang: Sadang dirintang aiya-ilia,
dalam dimabuak dek galombang,
iyo dialun-alun buiah;
tali togang paapuang ilang
kaiya disemba dek gurami….
Duduak takajuk tukang panciang, kaiya putuih bonanglah kusuik.
- Kini, manjalang bonang kakumpalan,
kato dilotak dalam barih, bona disimpan kalimbago,
digonjua rundiang jo mupakat, mananti datuak Sakutiko?….
ALEK
Asahkan kondak lai kabuliah, pintak kok lai kabalaku,
ia lamo jo lambek kami nanti, tuak….
PANGKA
BOKEH DATUAK….
Sombah bapulangkan.-
OLEK.
Paberai lah tuak
PANGKA
Laiya jo batin saukuran,
isi kulik umpamo lobiah,
Gonggam orek pogangan toguah, tibolah lukih dilimbago.
- Digiliang kato dipabuek,
dapeklah run diang nan sabuah, diantakan kabokeh datuak….
Apolaah nan kamanjadi buah antanyo,
iyolah dihari sahari nangko, dimalam samalam kini :
Jokok disulam disuji-suji
Bakilin sangkuk kain bonto
kok dikonang dikaji kaji
Disabuk asa jo muasa
Takalo maso dahulunyo,
kutiko olun barobalun,
bunga olun bijopun olun,
niat tasimpan dalam hati,
iyo dihati ibu jo Bapo…
Nan jadi niat jo nosa dek balliau; dimintak sungguah pado Allah, mamohun pado illahi,
kironyo dapeklah anak katurunan,
diwarih nan kamanjawek,
pusako nan kabatolong…..
Kok buliah anak laki-laki,
ibarat cincin dikalingking; kapanjapuk dagang nan jauah, kapanyonsong panggilan tibo, pambangkik batang tarondam, palawan onjak dunia urang
.- Kok buliah anak parampuan, kaibarat bungo dilaman;
limpapeh rumah nan godang, sumarak anjuang paranginan,
acang-acang dalam nagari.
—- Mako tiboleh maso kutikonyo,
nan bak bida-bida urang kini,
bak andai-andai rang dahulu;
Ditobang batang talantak
Dikuduang sambilan jari
Barokat do’a jo pintak
Masonyo Allah kamambori
Baruliahlah anak parampuan,
sari laiya sari banamo,
banamo si...........
- Lalu diinang jo diasuah,
dijunjuang bagaimangkuto,
ditanai gumalo pamenan pagi jo patang…..
Dibolikan subang jo golang
Baganto ameh balampih
Dari ketek kinilah godang
Sampai manjadi anak gadih
Lalu ditunjuak diajari,
dididik adat sopan-santun,
sacaro urang basuami…
Umua cukuik bilangan sudah,
kini baumua 17,
siriahlah patuk naiak junjuang.- Mako tobiklah niat jo nosa,
handak maminang jo mangacak, mancarikan judu tunangannyo…
Dipikia-pikia dalam hati,
dipikia lalu dimanuangkan.- Pandangan jauah dilayangkan, pandangan dakok ditukiakan, nampaklah urang nan sapadan.
Pandang lakek patuklah sudah, jatuah piliahan ka-nan surang,
Si .........urang namokan,
kini bagala St. .......
- Urang ba-asa balimbago,
baso baiak roman katuju,
muluk manih paramah pulo.
dek harok dinan kabuliah,
dek cameh dinan kaindak,
mako ditingkeklah janjang
rang....,
ditopiak malah bonduanyo.
- Mamintak kapado nan kabuliah, bakaua kapado nan kiramat; makonyo Allah manggarakkan,
batamu ruweh jo buku,
saukua batang kajunjuangan,
pintak buliah kondak balaku,
disinan niaik dilansuangkan.
—- Sapakaik sugalo mamak,
sasuai pulo jo bako,
saizin Datuak Panghulu;
dihadirkan sopiah jo bolahan, dihimpun korong jo kampuang.
- Nan jauah dilopeh panggia,
nan hampia makanan imbau,
lalu dijipuklah simarapulai,
jopuk syaratlk jo adatnyo.
—-Olah basuluah mato hari, bagalanggang mato rang banyak,
kok olek lah saponuah rumah,
kok jamu lah salingkuang kampuang.
Sananglah hati Niniak Mamak, panuahlah runggo hati bundo, mangucap syukur Ibu Bapo,
dek utang alah talansai an.
—- Maa-nyo datua ???…..
OLEK
Sampaikan Datuak….
PANGKA
Adopun pintak jo pinto datuak tu: Iyolah mohon ditarimo marapulai, ditarimo ditapak-tangan diganggam Adat jo Pusako, kan iyo Baitu mintak dalam cako?…..
OLEK
Yo bona….
PANGKA
Syukur kapado Allah…..
Dek pihak kami sipangka,
sukolah bana manarimo; batampuang jo tapak-tangan, diganggam jari nan sapuluah;
kok ndak cukuk jo tapak tangan, bumi jo langik ditadahkan….
OLEK
Alhamdulillah …..
PANGKA
Salorong kapado anak-daro,
ibarat robuang jolong mambocuk
ba-umua bilangan hari,
godang disiram ambun-malam, batang gompa sambilu indak.-
Urek alun mancokam tanah,
pucuak olun mandapek angin,
ontah pabilo kabasoga….
Tapi,
Dek untuang kok elok pamintonyo, dek masin lidah ...............,
dek dingin tangan suaminya,
talakik robuang jadi botuang.
Nyo baurek-bagumpa godang,
nyo babatang baruweh-ruweh, badaun rimbun jo rompak.
Tobiang diagak jan-nyo runtuah, lurah mamuji kalinduangan.- Samantang tinggi diawan,
pucuaknyo runduak kabumi, manyilau tanah nan manggodangkan.—–
Salimbak nan dari pado itu:
karano tasuruah diagamo,
tasobuk di dalam Ayat,
apolah garan bunyi Ayat:
“Wainsyakartum,laaziidannakum”….
Barang siapo nan pandai basyukur mako nikmatnyo akan ditambah-tambah.
- Dek sobab karono itu,
kok iyo syarak mangato
Adat mamakai mako mintak pulo dek kami siko :
Supayo cupak tatogak kito isi,
limbago samo kito tuang,
dilansaikan utang ka-agamo;
ma-nyo ruponyo:
Mintak dibacokan Do’a-Salamat sarato Do’a-Kasyukuran;
kadari datuak katumbuahnyo,
kami disiko ma-aminkan,
sakitu sambah pado datuak…..
OLEK
Maa-ny dt.......?.-
PANGKA ….
Ambo......
OLEK
Sapanjang panitahan datuak tu
nan tatumpu kapado ombo
untuak mambacokan doa syukur
doa salamat, itulah kato sabonanyo.
- kok syarak nyato lah manyuruah, adat wajib mambaiyiakan.-
Tapi sungguahpun nan baitu, sapihak dibadan diri ambo kiniko, dikatokan manih olun dapek malulua sorang.
Lomak lauak kan dikunyah-kunyah, lamak-kato dipakatokan.
—- Ba-a sobab dek baitu:
Sasuai bak undang datuak... juo;
Dek gunuang tapatan kabuk,
disungai jalo bamain,
kapadang barantang tali,
kahutan bakarek-kayu;
tabiang ditingkek jo jonji,
rimbo dialah jo mupakat,
tagak dek duduak dalam rapek, limbago basidang dalam adat.- Supayo rantak nak-nyo saragam, baiak lenggang nak sahayun,
suto jo turak nak salosai,
nak samo naiak ka-anta annyo, dielo kato jo mupakat,
mananti datuak...agak sabonta…..
PANGKA
Asa kandak buliah pintak balaku, lambek sabanta ambo tunggu datuak..
OLEK
Dt.......?…..
PANGKA
Sampaikan tuak
OLEK
Nak-nyo torang nan bak hari,
siang nan bak bulan,
nak ambo titih sambah datuak tu….. Apo gaorangan kabunyinyo,
supaya cupak tatogak kito isi, limbago samo kito tuang,
dilansaikan utang ka-agamo….
Kan iyo baitu kajolehnyo Tuak???…..
PANGKA
Iyo bona
OLEK
Ruponyo tontang mambacokan doa-ko,
dek Olek manjadi boban,
dek pangka manjadi utang….
Adopun dari-ma katumbuahnyo, indak basibak jo basisiah,
indak bainggo jo babateh.-
Sobab baa-lah dek baitu,
topek bak undang kito juo:
Kurang tukang binaso kayu,
kurang codiak binaso adat,
kurang malin binaso kitab.
Ba-a kalaluannyo bona:
Samo kito sarahkan ka-ahlinyo,
kami nan indak tau-pandai….
Sakitu sombah pado datuak.
PANGKA
Sampai dek datuak?.-
OLEK
Sampai
PANGKA
Dek olek manjadi boban,
dek pangka manjadi utang.
Kato bona nan datuak sobuk,
jalan luruh nan ba tompuah.
- Namun samantangpun baitu,
kami-ko pihak nan bakondak
Datuak pihak nan mambori….
Maklum data ateh itu?.
OLEK
Syukurlah datuak...
PANGKA
Yooooo…..
OLEK
Kok kabatulak-batundo baelo baunjun bona
antaro kito baduo,
nan utang ka utang juo….
Supayo golek nak tibo dinan data, insya Allah ka-ambo jalankan pintak jo pinto dari Datuak….
Sungguahpun katumbuahnyo dari ambo,
tapi kok salaah basapo,
sosek baulangkan, lupo bakona an.
PANGKA
Insya Allahdatuaku…..
Asa-kan usah doa babisiak,
kami simakkan dari siko.-
OLEK.
Jadilah, kito mandoa basamo-samo:
Pidato Pasambahan
Panitahan Maanta
Marapulai.
================
(Dari kaum laki laki) Manitah kapado niniak mamak kaum perempuan.....
L -Manyo datuak..... nyo n an ambo
P -Ambo datuak
L= Sunggu datuak nan disambah, tagah dek adat jo pusako, dek barih cupak jo gantang, batinnyo kapado sagalo niniak jo mamak. Karajo nan bapokok, silang nan bapangka. Adopun panitahan nan ditibokan pado datuak, pihak dikami nan datang, salangkah turun dari jonjang, dari tanggo rumah kampuang kami, barih tabontang kami turuk, lobuah nan godang kami tompauh masuak ka korong kampuang datuak. Kok tibo olah baduduak an, lah tarunjuak siriah dicarano, tando lah sudah minum jo makan. Pihak didiri marapulai, lah duduak diateh rumah. Dilingkuang niniak jo mamak, dihadapan ibu jo bapak sarato ipa parabisan. Kok tumbuah ditongah rumah, kajadi adat bijo nan baiak, katungkek pamanih jalan, kakotih pamaga diri, kok elok rotak tangannyo, panjang bao pangorek, singkek bao kamauleh, senteng bao kapambilai. Kok elok rotak lidahnyo, kusuik bao kamanyalosai, koruah dapek mampajoniah. Tapi samantangpun baitu, pihak diri marapulai, raso manetek niro pinang, antah baraie ontah tidak, nan bak alu patah batimpo, musim pabilo kabaturak.
Ibo nan bak padi salibu, awak tumbuah musim talampau, urek tagantuang kajarami, rangkiang tinggi nan dicinto. Hanyo sabuah pintak kami supayo ditarimo dek datuak elok elok, iyo didalam tapak tangan, ikolah sombah nan ditibokan ka datuak
P=lah sampai tuak.L= sakiro olah tuakP=Sombah nan ta unjuak dari datuak adalah kato sabonanyo.Kok lompek basitumpuLatian pado ambo ,batun pado kito nan basamo.Silang nan bapangka,karojo nan ba pokok.Adopun rundiangdatuak kan tintang turun tanggo, dari rumah godang datuak ,bajalan di lobuah nangolong.Masuak ka korong kampuang ambo.
Kok tibo olah baduduak anOlah taunjuak sirah di carano.Tando lah sudah minum makan.Pihak diditi marapulai.Olah lo duduak ateh rumahDi lingkuang niniak jo mamakDi hadapan ibo jo napoSaroto ipa jo bosan,Kok tumbuah di tongah rumahKa jadi adat bijo bayiakKa korih pamaga diriKok elok rotak tangannyoPanjang baok lah ka pangorekSngkek ka ma uleh.Senteng ka pambilai.
Kok elok kotak lidahnyo.Kusuk baok lah ka mamyalisai.Kok koruah ka pan jonihi.
Tapu samantamg pun batu.Pihak di diri mara pulai.Raso kok manetek ka arai pinangMuntah barayia muntah tidakNan bak alu patah batimpo.Musim pabilo ka bataruaknyo.
Ibo nan bak padi salingAwak tumbuh. musim talampauUrek tagantuang ka juramiRangkiyang tunggi nan ba cinto
Sabuah pintak bokeh datuakTolong tarimo kamakan kamiTarimo dalam tapak tangan elok elokKan baitu pamintaan datuak cako.
L= Yo bona tuak....
P=Sapanjang parundiangan datuak tuOlah di adat nn ba pakai.Olah di lingka pusoko nan bapakaiTapi sungguahpun baitu.
Dek lai di muko niniak jo mamak, Di hadapan kito nan basamoAmbo ambiak kato baiyoMananti datuak saka tikoKan lai dalam adat juonyo datuak..
P= basyarikat kito tuak
L=Maanyo datuak.....Nan sapanjang kato datuak cako.Adalah kato nan sabonanyoTontang diri mara pulai...Olah rancak di timpo bayiak
Bak bosi bayiak Baringgik anOlah talotak dalam adatOlah nyo duduk di pusokoAnak ciek lah jadi duo
Tompek ba iyo jo ba tidokOlah di tarimo elok elokItu tarimo nan babori Arok pulang maklum bokeh dattuak.
P=Sapanjang pamborian datuak tuBak bunyi nan kami dongaRupo nan lah kami liekSatontang diri mara pulai
Olah rancak di timpo baliakBak Bosi nan ba ringgik iTalotak di dalam.adatOlah duduk di pusoko
Anak ciek kinilah duoTompek ba iyo jo batidoOlah di tarimo elok elok.
Dek kondisi lah buliahPintak lai balakuAlhamdulillah ka jawabnyo
L=Alhamdulillah akhir kato datuak....bak pamutuk satiok kalamBaa kok kito bateh sampai di siko tuak.
P=kok ba itu pituah datuak ,
baa kato si rajin jonang ,
si olek turun ma ikua di bulakang datuak
Aluamintak turun tanggo.
L = manyo datuak....
Sungguahpun dt...nan di imbau,
Tompek dibori basitumpu,
batinnyo kapado niniak
jo mamak,
karajo nan bapokok,
silang nan bapangka.
Rundiang nan batimpokan
bokeh datuak
Phak di hari sahari nan ko.
Dek nan di makosuk lah sampai
Nan di ama nan lah pocah
Kok.satontang minum makan
Minum olah ubek awuh.
Makan olah ubek litak
Alhamdulillah ka jaweknyo.
Ateh bulek nan lah sagolong
Picak nan lah salayang.
Ateh mujilih rumah nan ko.
Di Lingka niniak mamak
Saroto urang nan datang
Bak ibarat urang manyumpik
Kapeh tobang mambawo angin
Panulak damak ka lua
Damak lah rintang di daun
Kumbang lah rintang dek bungo
Buruang lah rintang dek buah
Kapeh nak baliak katanah.
Itu simbah nan di anta bokeh datuak
Maklum datuak tontang iru.
P. = Nan ka jadi sauk saponyo
ateh rundiang datuak tu
Pihak di hari nan sahari koDek nan di ama olah bocahNan di mukosuk lah nyo sampaiAteh minum lah jadi palopeh awuhMakan palopeh litak , Alhamdulillah ka jaweknyo.Dek kapeh nak turun katanah
Pitaruah dek lah baantaPosan lah sampai ka nan manarimoOlah talotak di adat nan bapakaiOlah di lingka limbago nan batuang.
Tapi dek lai dalam.adat juo .Dek pipik indak sa ikutJaguang nan indak sabatangKato ka di baok ka mupokat Sifat mananti datuak duluMaklum datuak tontang itu.
L= dalam adat tuak.P= Dek lamo datuak mananti, ambo manjopuk kato
Bagian III
Pidato Pasambahan Adat,
Ma-anta Marapulai
Oleh : Mak Uncu
Assalamu’alaikum
Datuak,
Ba’a nyo Datuak -sianu- ,
pado datuak tibonyo sambah.
Sungguahpun datuak surang nan disambah, tagah dek adat jo pusako,
dek barieh cupak jo gantang,
dek alua datuak kasamonyo,
kami datang maantakan sambah.
Adopun sambah nan ka ditunggangkan pado datuak, talewah ka nan banyak…,
Bak manuruik adat kito juo,
kok basiang di nan tumbuah,
jikok manimbang di nan ado,
tumbuah sarupo iko kini.
Sandi andiko dalam kampuang,
di datuak tampuak tangkainyo.
Inggiran silang jo salisiah,
kusuik di datuak salasainyo,
karuah di datuak ka janiahnyo.
Ibaraik diri badan datuak,
kayu gadang di tangah padang,
baurek limbago matan,
kabatang sandi andiko,
badahan cupak jo gantang,
barantiang barieh balabeh,
badaun rimbun dek adat,
babungo mungkin jo patuik,
babuah kato nan bana.
Buliah baselo di ureknyo,
buliah basanda di batangnyo, kagantuangan cupak nan duo
.Partamo cupak usali,
kaduo cupak buatan.
Cupak usali iyo nan sakundi-kundinyo,
nan sapantiang tali bajak,
kupang jo ameh masuak pulo.
Nan ganok duo baleh taiyeh,
dikikia bahabih basi,
dibasuah bahabih ayie,
dianjak indaknyo mati,
dibubuik tak namuah layua,
itu nan banamo cupak usali.
Nan tasabuik cupak buatan,
nan batapuang kapua jo sadah,
baliciek pinang jo gambia.
Sasuai mangko manjadi,
saukua mangko takanak.
Kok datang hujan jo paneh,
batiuik angin jo ribuik,
sabarieh bapantang hilang,
sabarieh tak namuah lupo.
Lah janiah cahayo adat,
lah tarang bangun pusako,
bak rumpuik ditimpo rinyai,
musim pabilo lipua lai.
Salangkah turun dari janjang,
dari tangah rumah di kampuang etan, barieh tabantang kami turuik,
labuah nan goloang kami tampuah,
datang ka jorong kampuang datuak.
Kok tibo alah baduduak-an,
lah ta unjuak sirieh di carano,
tando lah sudah minum makan,
Nan sakarang iko kini,
pihak di diri marapulai,
lah duduak di ateh rumah.
Duduak di ruang rumah nan gadang, dilingkuang niniak jo mamak,
di hadapan ibu jo bapo,
sarato ipa dengan bisan,
cukuik jo urang mudo matah,
lah duduak basandiang duo,
nan bak bulan jo matohari,
bintang kujaraha mangaliliang.
Kok tumbuah di tangah rumah,
kajadi adat bijo nan baiak,
katungkek pamanih jalan,
kakarieh pamaga adat,
dalam adat baradat pulo.
Kok elok ratak tangannyo,
panjang bao kamangarek,
singkek bao ka mauleh,
senteang bao ka mambilai.
Kok elok ratak lidahnyo,
kusuik bao ka manyalasai,
kok karuah dapek mampajaniah,
kok ka hilia samo kahilia,
ka mudiak samo ka mudiak.
Namun samantang pun baitu,
di pihak diri marapulai,
raso menitiak niro pinang,
antah barayie antah tidak,
nan bak alu patah tatimpo,
musim pabilo ka bataruak,
ibo nan bak padi salibu,
awak tumbuah musim talampau,
urek tagantuang ka jarami,
rangkiang tinggi nan dicinto,
supayo datuak tarimo elok-elok,
iyo di dalam tapak tangan…,
sakian sambah pado datuak.
[Sumber:Pidato Aluah Pasambahan Adat-Idrus Hakimi Dt Penghulu-LKAAM Sumbar-1974]
Bagian IV
pidato adat minang kabau "maantakan marapulai "
MA ANTAAN MARAPULAI
tek-chy1.blogspot.com
ASS.WBB..
MANO SAGALO NINIAK MAMAK NAN GADANG BASA BATUAH RILA JO MAAF AMBO PINTAK NAN DIATOK ATEH SURAMBI DISUSUN JARI NAN SAPULUAH SOMBAH JO SIMPUAH MANJALANI KABAKEH DATUAK SOMBAH SABARIH SAPATAH KATO.
BARILAH AMPUN AMBO MANDATANGKAN SOMBAH,
SOMBAH SAUJUD MANJALANI, KAHARIBAAN SAGALO DATUAK SAGALO TUK ANGKU,
NAN SAISI RUMAH NAN KO,
NAN TATANAI DEK LANTAI,
NAN TALINGKUANG DEK DINDIANG,
NAN TASUNGKUIK DEK ATOK,
GADANG INDAK DISABUIK GALA,
KETEK INDAK DI IMBAU NAMO,
DALAM BUAH PASAMBAHAN KASADONYO, ZAHIRNYO SAMBAH BAKEH DATUAK.
JO SAMBAH SIMPUAH SALAM DIANGKEK, SAKALI GAWA BARIBU AMPUN,
MAAFKAN JUO BADAN AMBO,
DALAM BUAH PASAMBAHAN,
KOK SALAH MINTAK DI PATUIK IN,
SASEK MINTAK DI IMBAU,
TALUNCUA MINTAK DISENTAK,
SOBOK AMBOKO KURANG PANDAPEK
NAN BAK SIKEK,
KURANG SUSUN NAN BAK SIRIAH,
ILMU PANGATAHUAN JAUH SAKALI,
A-LA NAN KAJADI BUAH PASAMBAHAN DIADAT SAWAJAH IKO KINI.
TANAH JAO TANAH PALEMBANG
PULAU KARANG LABUAN KAPA
BANGKA HULU TIMBUNAN LAWUIK,
DARI PAGAI SATUPUN TIDAK
ADO NAN MAMBATAKAN,
LAINYO UNDANG NINIAK MAMAK,
BAKATO-KATO URANG DAULU
BABIDA-BIDA URANG KINI,
KAMANO JALAN KASUMPU
LINGKUE TUMBUAH DIPAKAN
CUPAK GANTANG URANG DAULU
ITU DITIRU DITULADAN
SITUOK NAMO BILALANG
NAGARI TURUN BANIAGO
LAI BACUPAK LAI BAGANTANG
BAUKIE LAI BALIMBAGO
KAYU SAPEK MODANG DILURAH
DIAMBIAK KAPAPAN TUAI
LABIAHNYO KAPAPAN TIMBO
DICALIAK KABEK TAK BARUBAH
DILIEK SIMPAI TAK BAUNGKAI
ITU DITIRU DITULADANI JUO
MULO SUMUA KAN DAGALI
NAGARI KAN DIJAJAK ADAT
NAK SAMO DI LAZIMKAN,
DEK ADAT LAH MANURUIK SARAK
LAH TAMASAHUA KASONO-SINI,
LALU KAAMBUN KAPATANI
SALO MANYALO UJUANG SIAM,
DEK MUSIM SAMASO ITU
TIGO SOPIE BALAHAN JURAI,
NAN SAJURAI KABANDA RUHUN
NAN SAJURAI KABANDA CINO
SAJURAI KAMINANG KABAU,
NAN SAJURAI KAMINANG KABAU
TUNGKU TIGO SAJARANGAN
RAJO TIGO NAIAK NOBAT,
PATAMO RAJO DIBUO
KADUO RAJO SUMPUR KUDUS
KATIGO RAJO PAGARUYUANG,
TASABUIK RAJO DIBUO
RAJO BAGALA RAJO ADAT,
KADUO RAJO SUMPUR KUDUS
RAJO BAGALA RAJO IBADAT,
MAMEGANG HAKIM KITABULOH,
AMAL TA’AT HAKIM BADIRI
LA TAMASAHUA KASONO-SINI,
LALU KALUHAK TANAH DATA TABENDANG-BENDANG KALUAK AGAM TARUIH KALUAK LIMO PULUAH,
ITU NAN DIKAKA LAWEH
DIRANTANG PANJANG SAMPAI KINI
BAITU JUO RAJO BAGALA DUO SELO,
NAN KATIGO RAJO PAGARUYUANG,
BUKAN TU RAJO RANG DIBALI
BUKAN TURAJO RANG DI PINTAK,
RAJO BADIRI SANDIRINYO
RAJO BAGALA RAJO ALAM,
SIPAPEK NAMO TAMBILANG
KA PANGGALI LUBANG TABU
TAKALI DILUBANG LAMO,
KOK CAPEK AMBO MAMBILANG
LIEK KABUNGKA JO TARAJU
NAK SURUIK KAPUSAKO LAMO.
SAIRIANG BALAM JO BARABAH
BALAM INGGOK BARABAH MANDI
SIRIANG SALAM DENGAN SOMBAH
SALAM DIANGKEK SOMBAH KUMBALI
SOMBAH NAN KAN AMBO PASOMBAHKAN, JIKOK DILIEK DIKONANG-KONANG
DIPIKIE SAHABI PIKIE,
MANAKU AMBO KABUMI
MANINGADA LALU KALANGIK,
TOGAK KUDARAT DARI ALLAH
IRADAT NAN BAKAPANJANGAN
ADAT DUO NAN TERJOLI,
PARTAMO SORAK NAN MAUJUD
KADUO ADAT NAN MAHA MULIE,
PIHAK DI SORAK NAN MAUJUD
DEK BARI KOTO PILIANG
ADAT DATUAK KATUMANGGUNGAN, MANCARI KATO NAN SAIYO
BULEK AIE KAPAMBULUAH
BULEK KATO KAMUPAKAT,
SAUKU MANGKO TAKANAK
SASUAI MANGKO MANJADI.
PIHAK DIADAT MAHA MULIE
DEK WARI BODI CANIAGO,
ADAT DATUAK PARPATIAH NAN SABATANG, MALIEK LURUIH NAN SATUJU MANANTANG ADAT SAUJO GALO
LURUIH ARAH MANANTANG BANA, HUKUM ADIE MANAHAN BANDIANG
KATO BANA MANAHAN SUDI
BANAMO ADAT MA ANTAAN MARAPULAI
, PIHAK DI DIRI MARAPULAI
LAH DUDUAK DIRUANG TANGAH DILINGKUANG NINIAK DENGAN MAMAK SARATO IPA DENGAN BISAN CUKUIK JO ROMBONGAN MUDO-MUDO,
KOK TAJADI DITANGA RUMAH
KAJADI ADAT BIJO BAIAK
NAN BAK TUNGKEK PAMANI JALAN
NAN BAK KORI PAMAGA ADAT
DALAM ADAT BARADAT PULO,
JAMPANG KOK ELOK RATAK TANGAN BALIAU
PANJANG BAO MANGAREK
SINGKEK BAO MAULEH
TAPI SAMANTANG PUN BAITU,
KARONO BALIAU KO KETEK MUDU MATAH UMUA ALUN SATAHUN JAGUANG
DARAH PUN BALUN SATAMPUAK PINANG, KOK GADANGNYO TABAO DEK BUKU TINGGI TABAO DEK RUEH
NAN BAK MANETEH NIRO PINANG
ANTAH BARAIAH ANTAH TIDAK,
BAK ALUA PATA TATIMPO
MUSIM PABILO KABATARUAK
IBARAIK PADI SALIBU
AWAK TUMBUAH MUSIM TALAMPAU, RANGKIANG KINI KADI CINTO
UREK TASANGKUIK DIJARAMI,
BA A NAN PINTAK PINTO KAMI
NINIAK MAMAK NAN MANTAAN MARAPULAI
KAPADO NINIAK MAMAK DISIKO,
PIHAK KADIRI MARAPULAI
KOK SALAH MINTAK DIPATUIK
SASEK MINTAK DIMBAU
TALUNCUA MINTAK DISENTAK KAN
, SABAB BALIAU KO KURANG PANDAPEK NAN BAK SIKEK KURANG SUSUN
NAN BAK SIRIEH
ILMU PANGATUHUAN JAUAH SAKALI.
TOGAK NAK DIBAO SAMO TINGGI
DUDUAK NAK DIBAO SAMO RONDAH, WALAU BADUSUN BATARATAK,
SAMPAI BAKAMPUANG BANAGARI,
IYO NAK DIBAO SAILIA SAMUDIAK, SALABUAH SATAPIAN SAUJO SABEKAN, SALARANG SAPANTANGAN
IYO NAK BATARIMO DEK NINIAK MAMAK DOSIKO,
SAGITU SOMBAH PADO DATUAK.
LAH SAMPAI DEK DATUAK
BILANG ALAH
SAPANJANG BUAH PANITAHAN DATUAK NAN TASERAK KATANGAH-TANGAH TATABUA KAMUKO NAN RAPEK,
LADIOTOK LADISUSUN DARI AWA
SAMPAI KA AKHIA
INDAK KADI ULANG KILIN DITIKAM JOJAK DIULANG KILIN BONANG KOK PUTUIH DIULANG TIKAM JOJAK KOK LOPEH
MANAN KAJADI BUAH KABENARAN
DEK DATUAK IYO MALAH,
PIHAK DI DIRI MARAPULAI
LAH DUDUAK DIRUANG TANGAH DILINGKUANG NINIAK DENGAN MAMAK SARATO IPA DENGAN BISAN
CUKUIK JO ROMBONGAN MUDO-MUDO, KOK TAJADI DITANGA RUMAH
KAJADI ADAT BIJO BAIAK
NAN BAK TUNGKEK PAMANI JALAN
NAN BAK KORI PAMAGA ADAT
DALAM ADAT BARADAT PULO,
JAMPANG KOK ELOK RATAK TANGAN BALIAU
PANJANG BAO MANGAREK
SINGKEK BAO MAULEH
TAPI SAMANTANG PUN BAITU, KARONO BALIAU KO KETEK MUDU MATAH
UMUA ALUN SATAHUN JAGUANG
DARAH PUN BALUN SATAMPUAK PINANG, KOK GADANGNYO TABAO DEK BUKU TINGGI TABAO DEK RUEH
NAN BAK MANETEH NIRO PINANG
ANTAH BARAIAH ANTAH TIDAK,
BAK ALUA PATA TATIMPO
MUSIM PABILO KABATARUAK
IBARAIK PADI SALIBU
AWAK TUMBUAH MUSIM TALAMPAU, RANGKIANG KINI KADI CINTO
UREK TASANGKUIK DIJARAMI,
BA A NAN PINTAK PINTO NINIAK MAMAK NAN MANTAAN MARAPULAI
KAPADO KAMI NINIAK MAMAK
NAN DISIKO,
PIHAK KADIRI MARAPULAI
KOK SALAH MINTAK DIPATUIK
SASEK MINTAK DIMBAU
TALUNCUA MINTAK DISENTAK KAN, SABAB BALIAU KO KURANG PANDAPEK NAN BAK SIKEK KURANG SUSUN NAN BAK SIRIEH ILMU PANGATUHUAN JAUAH SAKALI.
TOGAK NAK DIBAO SAMO TINGGI DUDUAK NAK DIBAO SAMO RONDAH, WALAU BADUSUN BATARATAK, SAMPAI BAKAMPUANG BANAGARI, IYO NAK DIBAO SAILIA SAMUDIAK, SALABUAH SATAPIAN SAUJO SABEKAN SALARANG SAPANTANGAN IYO NAK BATARIMO DEK NINIAK MAMAK NAN DISIKO, KAN BAITU BUNYI BUAH PANYAMBAHAN DATUAK TADI.
B A N A
PIHAK DIKAMI SIPOKOK SIPANGKALAN TAGAK NAN BAPUSU DUDUAK NAN BAROPOK BULEK AIE LA KAPAMBULUAH BULEK KATO LA KAMUPAKAT, IBARAT LA TASANGKUIK KANAN TINGGI LA TASANDA KANAN GADANG IYO LA BATARIMO NAMO DI TUAK.
LIMBAGO TARIMO KASIH JANYO DATUAK DI NAK JAN SABOLAH TABIANG DISISIK ELOK DITARA KADUONYO, IBARAT PINCOLANG BASENTAK ILIE NAN PELANG BASENTAK MUDIAK, IBARAT ANAU TABAO DEK SIGAINYO YAITU PIHAK DIANAK KAMANAKAN KAMI NAN PADUSI, KOK TABAO DEK JUNJUANGNYO TANTU KA KORONG KAMPUANG DATUAK, INGGIRAN SILANG JO SALISIAH KUSUIK DI DATUAK SALASAINYO KARUAH DIDATUAK KAJANIAHNYO.
IBARAT BATANG TUBUAH DATUAK KAYU GADANG DITANGAH KOTO NAN BAUREK BALIMBAGO, BADAHAN CUPAK JO GANTANG, BARANTIANG BARI BALABE, BABUNGO RIMBUN DEK ADAT, BABUAH KATO NAN BANA, BULIEH BASELO DIPANGKANYO BULIEH BASANDA KA BATANGNYO KAGANTUNGAN CUPAK NAN DUO PARTAMO CUPAK USOLI KADUO CUPAK BUATAN, NAN TASABUIK CUPAK USOLI NAN SAKUNDI-KUNDINYO NAN SAPUNTIANG TALI BAJAK KUPANG JO AMEH MASUAK PULO NAN GONOK DUO BALEH TAIE, DIKIKI BARABI BASI DI BASUO BARABI AIE DIBUBUIK TAK NAMUO MATI DIASAK TAK NAMUO LAYUO TASABUIK CUPAK BUATAN, BATAPUAK KAPUAK JO SODAH BALACIK PINANG JO GAMBIE SAUKO MANGKO TAKANAK SASUAI MANGKO MANJADI, LAH JANIAH CANDONYO ADAT LATARANG JALAN KAPUSAKO, NAN BAK RUMPUIK DITIMPO RINYAI INDAK KAMUNGKIN LIPUAK LAI BA-A TOH NAN KINI PINTAK PINTO KAMI TERHADAP NINIAK MAMAK NAN MANTAAN MARAPULAI.
PIHAK DI ANAK KAMANAKAN KAMI NAN PADUSI NAN BANAMO SIUPIAK KOK SALAH MINTAK DIPATUIK SOSEK MINTAK DI IMBAU TALUNCUA MINTAK DISENTAK SOBOK BALIAU KO KURANG PANDAPEK NAN BAK SIKEK KURANG SUSUN NAN BAK SIRIEH ILMU PENGETAHUAN JAUAH SAKALI, KARONO BALIAU KO KETEK MUDO MATAH UMUA ALUN SATAHUN JAGUANG DARAH PUN BALUN SATAMPUAK PINANG, KOK GADANG TABAO DEK BUKU TINGGI TABAO DEK RUEH, COPEK KAKI KOK PANARUANG COPEK TANGAN KOK PAMACAH, PAI KASUMU EMBE CIEK KOK INDAK TABAO, KADAPU PUNTUANG CIEK KOK INDAK TASORONGKAN, IYO NAK BATUNJUAK BA AJARI PULO DEK DATUAK NYO, BAA SABALIAK PADO ITU BAPAKAI PULO DEK DATUAK MANURUIK PITUAH, HUTAN JAUAH BAULANGI HUTAN DAKEK BAKANONOI, KOK SIANG BA COLIEK- COLIEK MALAM BADANGA-DANGA IYO MINTAK DITARIMO PULO DEK DATUAK.
Tidak ada komentar:
Posting Komentar